Fatma Barbarosoğlu, Yeni Şafak'taki köşesinde okuyucularını çocukluk anılarına götürüyor ve tırpan biçen köylüleri "dans eden adamlar" sanmasından yola çıkarak görmek ile bakmak arasındaki farkı, geleneksel köy kültüründe tırpanın önemini ve toplumsal cinsiyet rollerini irdeliyor. Yazar, haftaya Tolstoy'un Anna Karenina romanındaki Levin'in köylülerle çayır biçtiği sahneyi ele alacağını duyuruyor.
Görmek ile Bakmak Arasındaki Fark
Barbarosoğlu, Orta 1 Türkçe kitabında yer alan Nurullah Ataç'ın görmek ile bakmak arasındaki farkı anlatan denemesinden çok etkilendiğini belirtiyor. Sağlık sorunları nedeniyle arkadaşlarıyla oynayamayıp kenardan bakarken gözlerini kapatıp gördüklerini kendine anlattığını aktarıyor. Bu deneyim, onun dışarıdan bakmayı ve içeriden görmeyi kendi çabalarıyla geliştirmesine vesile olmuş.
Kendi çocuklarını büyütürken de benzer bir yöntem uyguladığını ifade eden yazar, dört-beş yaşındaki çocuklarına belli bir sayıya kadar sayıp etrafa bakmalarını, ardından gözlerini kapatıp gördüklerini anlatmalarını istediğini söylüyor. Bu sayede çocuk bakışının yetişkinlerden ne kadar farklı olduğunu hayretle idrak ettiğini, çocukların seçtiği kelimelerin felsefi bir makalenin giriş paragrafı olacak kadar derin olduğunu vurguluyor.
Köyde Halk Oyunları ve Tırpanın Yeri
Yazar, çocukluğunda halk oyunlarına verilen önemi hatırlatıyor. Halk oyunları ekibindeki arkadaşlarının adeta dokunulmazlığı olduğunu, milli bayramlar yaklaşırken derslerden ayrılıp prova yaptıklarını ve ekip başının girdiği bütün savaşları kazanmış komutan payesiyle dolaştığını anlatıyor.
Köyde tırpan biçmenin sadece bir iş değil, bir itibar meselesi olduğunu aktaran Barbarosoğlu, tırpan tutan ellere yaz boyunca ayrıcalık tanındığını belirtiyor. Kapı kapı tırpan biçen adamlar arandığını, emek takası yapıldığını ve orakçılar için özel sofralar kurulduğunu, fırında sıra beklerken "orakçımız var" diyen kadının öncelik hakkı kazandığını ifade ediyor.
Döngel ve Günaşşık: Yöresel Kelimelerin Şiirselliği
Barbarosoğlu, çocukluğunun ne tam şehirli ne tam köylü olamayan bir arafta geçtiğini, bu aidiyetsizlik içinde dünyaya sorularla temas ettiğini anlatıyor. Bodur muşmulanın tepesinden komşu köyleri izlerken, tarlada "dans eden" adamları gördüğünde annesine sorduğu sorunun ciddiye alınmadığını, ancak o adamların aslında ekin biçtiğini öğrendiğinde zihninde büyük bir tasnif yaptığını aktarıyor.
Yöresel dilde muşmulaya "döngel", ayçiçeğine "günaşşık" denildiğini hatırlatan yazar, bu kelimelerin şiirselliğine dikkat çekiyor. Çocukken döngel sevenlerin mi yoksa sevmeyenlerin mi bu ismi koyduğunu düşündüğünü, şehir ve köy arasındaki isim farklılıklarının çarpıcı olduğunu dile getiriyor.
Tırpan Biçememenin Toplumsal Sonuçları
Geleneksel köy kültüründe tırpan biçememenin bir erkek için ciddi bir itibar kaybı olduğunu vurgulayan yazar, tarım toplumlarında hayatta kalmanın doğrudan kas gücüne bağlı olduğunu, bu nedenle tırpan gibi ağır bir işi yapamayan erkeğin "Yarın öbür gün bu karısını besleyebilecek mi?" sorusuyla karşılaştığını belirtiyor. Erkek çocuklarının "adam" yerine konmasının, tırpan tarlasına girip büyüklerle aynı tempoda ot/ekin biçmesiyle tescillendiğini aktarıyor.
Akranları dönüm dönüm yer biçerken arkada kalan veya tırpanı toprağa saplayan erkeğin topluluk gözünde "hâlâ çocuk" veya "büyüyememiş" olarak görüldüğünü ifade eden Barbarosoğlu, yetişkin bir erkeğin köy odasındaki "önde gelen adamların" muhabbetlerine dahil edilmesi için ya kas gücüyle iş yapması ya da bu eksikliği kapatacak bir zanaat erbabı olması gerektiğini söylüyor.
Levin'in Çayır Biçme Sahnesine Hazırlık
Yazar, okuyucuları anılarıyla buluşturmaktan mutluluk duyduğunu ancak asıl niyetinin onları Tolstoy'un Anna Karenina romanındaki Levin'in köylülerle birlikte çayır biçtiği sahneye hazırlamak olduğunu belirtiyor. Bu sahneyi haftaya Salı günü ele alacağını duyuruyor ve o sahneyi neden önemsediğini o zaman konuşacaklarını ifade ediyor.
