Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), demans riskini azaltmaya yönelik güncellenen rehberini 15 Temmuz'da yayımladı. İkinci baskıda fiziksel aktiviteden sosyal yaşama, kronik hastalıkların kontrolünden hava kirliliğine kadar birçok değiştirilebilir risk faktörüne dikkat çekildi.
Demans milyonlarca insanı etkiliyor
Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen demans, yaşlanan nüfusla giderek daha önemli bir halk sağlığı sorunu haline geliyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, DSÖ'nün güncellenen rehberinin hastalığın ortaya çıkma riskini azaltabilecek yaşam tarzı değişikliklerine ilişkin güncel bilimsel kanıtları bir araya getirdiğini belirtti. Bingöl, 2019 yılında yayımlanan ilk rehberin ardından hazırlanan ikinci baskının son yıllarda elde edilen bilimsel veriler doğrultusunda önemli ölçüde genişletildiğini aktardı.
Tedavisi henüz yok
Dünya genelinde 2021 yılı itibarıyla yaklaşık 57 milyon kişinin demansla yaşadığını hatırlatan Prof. Dr. Bingöl, bu kişilerin büyük bölümünün düşük ve orta gelirli ülkelerde bulunduğunu söyledi. Demansı tamamen durduran ya da geriye çeviren kesin bir tedavinin henüz bulunmadığını belirten Bingöl, "Bu nedenle yaşam boyu uygulanabilecek koruyucu stratejiler, gelecekte demans görülme sıklığını azaltmada en etkili yaklaşım olarak kabul ediliyor. Risk faktörlerinin önemli bir bölümü değiştirilebilir özellik taşıyor ve bunların erken dönemde kontrol altına alınması büyük önem taşıyor" dedi.
Rehbere yeni risk faktörleri eklendi
Prof. Dr. Bingöl, güncellenen rehberde HIV, inme ve travmatik beyin hasarı başta olmak üzere sekiz yeni risk faktörünün yer aldığını, mevcut sekiz risk faktörüne ilişkin bilimsel kanıtların da yeniden değerlendirildiğini belirtti. Rehberde öneriler üç temel başlık altında toplanıyor: Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının desteklenmesi, demans riskiyle ilişkili sağlık sorunlarının etkin yönetimi ve çevresel risk faktörlerinin azaltılması.
Fiziksel aktivite ve sosyal yaşam koruyucu rol oynuyor
DSÖ rehberinde özellikle düzenli fiziksel aktivite, bilişsel egzersizler ve sosyal yaşamın sürdürülmesi öne çıkıyor. Prof. Dr. Bingöl, "Normal bilişsel işlevlere veya hafif bilişsel bozukluğa sahip yetişkinlerde bilişsel eğitim programları ve sosyal etkinliklere katılım öneriliyor. Düzenli fiziksel aktivite ise demans riskini azaltmada en güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenen uygulamalar arasında yer alıyor" dedi.
Kronik hastalıkların kontrolü büyük önem taşıyor
Rehberde yalnızca yaşam tarzı değil, kronik hastalıkların kontrolünün de demans riskini azaltmada önemli rol oynadığına dikkat çekiliyor. Hipertansiyon, diyabet, obezite, kolesterol yüksekliği, işitme kaybı, uyku bozuklukları ve depresyon gibi sağlık sorunlarının uygun şekilde yönetilmesinin koruyucu etkisine işaret ediliyor. Sigaranın bırakılması güçlü bir öneri olarak yer alırken, alkol tüketiminin sınırlandırılması ve sağlıklı beslenme de riskin azaltılmasına katkı sağlayan önemli yaşam tarzı değişiklikleri arasında bulunuyor.
Çevresel faktörler de demans riskini etkiliyor
Yeni rehberde ilk kez çevresel risk faktörlerine daha geniş yer verildi. Özellikle hava kirliliğine uzun süre maruz kalmanın demans gelişimi açısından önem taşıyan risk faktörlerinden biri olarak değerlendirildiği belirtiliyor. Prof. Dr. Bingöl, demans riskini azaltmak için günlük yaşamda uygulanabilecek önerilerde bulundu: Düzenli fiziksel aktivite yapın, sosyal yaşamın içinde kalın, tansiyon, diyabet ve kolesterol gibi kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun, sigara kullanmayın, alkol tüketimini sınırlandırın, Akdeniz tipi dengeli ve sağlıklı beslenin, işitme ve görme kayıplarını ihmal etmeyin, düzenli ve kaliteli uyuyun.
