Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), demans riskini azaltmaya yönelik güncellenen rehberini yayımladı. 15 Temmuz'da yayınlanan ikinci baskıda fiziksel aktiviteden sosyal yaşama, kronik hastalıkların kontrolünden hava kirliliğine kadar birçok değiştirilebilir risk faktörüne dikkat çekildi.
Uzman Görüşü: Koruyucu Alışkanlıklar Önemli
Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, demansın kesin bir tedavisinin bulunmadığını belirterek “Yaşam boyu sürdürülen koruyucu alışkanlıklar demans riskini azaltmada önemli rol oynuyor. Hastalığın erken dönemde kontrol altına alınması büyük önem taşıyor” dedi.
Demans Küresel Bir Sorun
Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen demans, yaşlanan nüfusla giderek daha önemli bir halk sağlığı sorunu haline geliyor. Prof. Dr. Bingöl, “Dünya Sağlık Örgütü'nün güncellediği ‘Demans Riskinin Azaltılması Rehberi’, hastalığın ortaya çıkma riskini azaltabilecek yaşam tarzı değişikliklerine ilişkin güncel bilimsel kanıtları bir araya getiriyor” dedi. 2019 yılında yayımlanan ilk rehberin ardından hazırlanan ikinci baskı, son yıllarda elde edilen bilimsel veriler doğrultusunda önemli ölçüde genişletildi.
Kesin Tedavi Yok, Korunma Ön Planda
Dünya genelinde 2021 yılı itibarıyla yaklaşık 57 milyon kişinin demansla yaşadığını, bu kişilerin büyük bölümünün düşük ve orta gelirli ülkelerde bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Bingöl, demansı tamamen durduran ya da geriye çeviren kesin bir tedavinin henüz bulunmadığını söyledi. “Bu nedenle yaşam boyu uygulanabilecek koruyucu stratejiler, gelecekte demans görülme sıklığını azaltmada en etkili yaklaşım olarak kabul ediliyor. Risk faktörlerinin önemli bir bölümü değiştirilebilir özellik taşıyor ve bunların erken dönemde kontrol altına alınması büyük önem taşıyor” diye konuştu.
Rehbere Eklenen Yeni Risk Faktörleri
Prof. Dr. Bingöl, güncellenen rehberde HIV, inme ve travmatik beyin hasarı başta olmak üzere sekiz yeni risk faktörünün yer aldığını, mevcut sekiz risk faktörüne ilişkin bilimsel kanıtların da yeniden değerlendirildiğini belirtti. Rehberde öneriler üç temel başlık altında toplanıyor:
- Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının desteklenmesi
- Demans riskiyle ilişkili sağlık sorunlarının etkin yönetimi
- Çevresel risk faktörlerinin azaltılması
Fiziksel Aktivite ve Sosyal Yaşam Koruyucu
DSÖ rehberinde özellikle düzenli fiziksel aktivite, bilişsel egzersizler ve sosyal yaşamın sürdürülmesi öne çıkıyor. Prof. Dr. Bingöl, “Normal bilişsel işlevlere veya hafif bilişsel bozukluğa sahip yetişkinlerde bilişsel eğitim programları ve sosyal etkinliklere katılım öneriliyor. Düzenli fiziksel aktivite ise demans riskini azaltmada en güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenen uygulamalar arasında yer alıyor” dedi.
Kronik Hastalıkların Kontrolü Önemli
Rehberde yalnızca yaşam tarzı değil, kronik hastalıkların kontrolünün de demans riskini azaltmada önemli rol oynadığına dikkat çekiliyor. Hipertansiyon, diyabet, obezite, kolesterol yüksekliği, işitme kaybı, uyku bozuklukları ve depresyon gibi sağlık sorunlarının uygun şekilde yönetilmesi koruyucu etki sağlıyor. Sigaranın bırakılması güçlü bir öneri olarak yer alırken, alkol tüketiminin sınırlandırılması ve sağlıklı beslenme de önemli yaşam tarzı değişiklikleri arasında bulunuyor.
Çevresel Faktörler de Risk Üzerinde Etkili
Yeni rehberde ilk kez çevresel risk faktörlerine daha geniş yer verildi. Özellikle hava kirliliğine uzun süre maruz kalmanın demans gelişimi açısından önemli bir risk faktörü olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
Günlük Yaşamda Uygulanabilecek Öneriler
Prof. Dr. Bingöl, demans riskini azaltmak için günlük yaşamda uygulanabilecek önerilerde bulundu:
- Düzenli fiziksel aktivite yapın.
- Sosyal yaşamın içinde kalın, sosyal ilişkilerinizi sürdürün.
- Tansiyon, diyabet ve kolesterol gibi kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun.
- Sigara kullanmayın, alkol tüketimini sınırlandırın.
- Akdeniz tipi dengeli ve sağlıklı beslenin.
- İşitme ve görme kayıplarını ihmal etmeyin, gerektiğinde tedavi olun.
- Düzenli ve kaliteli uyuyun, beyin sağlığını destekleyen yaşam alışkanlıkları edinin.
